موانع ازدواج در اسلام

قرابت در حدود معین

این مورد را کامل در بحث قرابت توضیح دادیم. اما به طور مختصر می توان گفت، خویشانی که نکاح با آنها به علت قرابت ممنوع است محارم نامیده می شوند.

محارم بر سه دسته‌اند:

  • محارم نسبی
  • محارم سببی
  • محارم رضاعی

محارم نسبی

بر اساس ماده 1045 قانون مدنی، نکاح با اقارب نسبی ذیل ممنوع است:

  1. نکاح با پدر و اجداد و مادر و جدات هر قدر که بالا برود.
  2. نکاح با اولاد هر قدر که پایین بیاید.
  3. نکاح با بردار و خواهر و اولاد آنها تا هر قدر که پایین برود.
  4. نکاح با عمات (عمو و عمه ) و خالات (خاله و دایی) خد و عمات و خالات پدر و مادر و اجداد و جدات.

محارم سببی

بر اساس مواد 1047 تا 1049 قانون مدنی، نکاح بین خویشان سببی ذیل ممنوع است:

  1. بین مرد و مادر و جدات زن او، از هر درجه که باشد، اعم از نسبی و رضاعی.
  2. بین مرد و زنی که سابقا زن پدر و یا زن یکی از اجداد یا زن پسر یا زن یکی از احفاء (فرزندزادگان) او بوده است. هر چند قرابت رضاعی باشد.
  3. بین مرد و اناث از اولاد زن، از هر درجه که باشند مشروط بر اینکه بین زن و شوهر نزدیکی واقع شده باشد.
  4. بین مرد و خواهر زن. ماده 1048 قانون مدنی در این باره می گوید: جمع بین دو خواهر ممنوع است، اگر چه به عقد منقطع باشد.
  5. بین مرد و دختر برادر زن یا دختر خواهر زن، مگر با اجازه زن. (ماده 1049 قانون مدنی).

محارم رضاعی

اگر کودکی، شیر غیر مادر خود را با شرایط خاصی بنوشد، آن زن به کودک حرام شده بستگان آن زن محرم می شوند که به آن محرم رضاعی یا شیری گفته می شود. شرایط محرمیت رضاعی در ماده 1046 مطرح شده است.

شوهر داشتن

زن شوهردار زنی است که بر اساس عقد دائم یا عقد موقت، همسر مردی شده است. ازدواج زن شوهردار با مرد دیگر قانوناَ مجاز نیست و هم قانون مدنی و هم مجازات این مسئله را پیش بینی نموده و برای آن ضمانت اجرا تعیین کرده اند. بر اساس ماده 1050 قانون مدنی، هر کس زن شوهر دار را با علم به وجود علقه زوجیت و حرمت نکاح برای خود عقد کند، عقد باطل و آن زن مطلقا بر آن شخص حرام موبد می شود.

همچنین بر اساس ماده 644 قانون مجازات اسلامی، کسانی که عالما مرتکب یکی از اعمال زیر شوند به‌ حبس از شش ماه تا دو سال و یا از سه تا دوازده میلیون ریال جزای‌نقدی محکوم می‌شوند:

  1. هرزنی که در قید زوجیت یا عده دیگری است خود را به عقددیگری در آورد در صورتی که منجر به مواقعه نگردد.
  2. هرکسی که زن شوهردار یا زنی را که در عده دیگری است برای‌خود تزویج نماید در صورتی که منتهی به مواقعه نگردد.

حالت های مختلف ازدواج با زن شوهردار

  1. اگرکسی زن شوهرداری را باعلم به وجود رابطه زوجیت  و حرمت نکاح برای خود عقدکند: این ازدواج هم باطل و هم موجب حرمت ابدی است .
  2. اگر کسی زن شوهردار را بدون علم به وجود رابطه زوجیت و حرمت نکاح برای خود عقد کند و نزدیکی واقع شود: این ازدواج هم باطل و هم موجب حرمت ابدی است .
  3. اگر کسی زن شوهردار را بدون علم به وجود رابطه زوجیت و حرمت نکاح برای خود عقد کند ولی نزدیکی بین آن ها واقع نشود، نکاح باطل است اما زن بر مردی که او را عقد کرده حرام موبد نمی شود و زن میتواند پس از انحلال نکاح اول با آن مرد ازدواج کند. (ماده 1051 قانون مدنی)

نکته: بر اساس ماده 1055 قانون مدنی، نزدیکی به شبهه و زنا اگر سابق بر نکاح باشد، از حیث مانعیت نکاح در حکم نزدیکی با نکاح صحیح است. ولی مبطل نکاح سابق نیست.

داشتن چهار زن دائمی برای مرد

این مورد در قانون مدنی ذکر نشده است، اما بر اساس عرف و عادت مسلم، مرد نمی تواند بیشتر از 4 زن دائمی داشته باشد. در واقع قانون داشتن 4زن دائمی را ممنوع نکرده ولی آن را محدود کرده است.

بر اساس ماده 16 قانون حمایت خانواده، مرد نمی تواند با داشتن زن، همسر دوم اختیار كند مگر در موارد زیر:

  1. رضایت همسر اول
  2. عدم قدرت همسر اول به ایفای وظایف زناشویی
  3. عدم تمكین زن از شوهر
  4. ابتلاء زن به جنون یا امراض صعب العلاج
  5. محكومیت زن 
  6. ابتلاء زن به هر گونه اعتیاد مضر
  7. ترك زندگی خانوادگی از طرف زن
  8. عقیم بودن زن
  9. غایب مفقودالاثر شدن زن

ماده ۱۷ همین قانون هم برای ازدواج مجدد بدون اجازه دادگاه حبس از ۶ ماه تا یكسال را تعیین كرده است كه البته این ضمانت اجرای كیفری از سوی شورای نگهبان غیرشرعی تشخص داده شد.
در صورت ازدواج مجدد شوهر، زن اول حتی اگر به ازدواج رضایت داده باشد می تواند تقاضای گواهی عدم امكان سازش برای طلاق كند ، در صورتی هم كه مرد به علت عدم تمكین زوجه پس از صدور حكم الزام به تمكین از دادگاه مجوز ازدواج دوم بگیرد مطابق رأی وحدت رویه دیوان عالی زوجه باز هم حق تقاضای گواهی عدم امكان سازش برای طلاق را دارد كه البته این رأی به دلایلی قابل انتقاد است.

عده زن

در این مورد به مقاله عده مراجعه شود.
بر اساس ماده 1054، زنا با زن شوهردار یا زنی که در عده رجعیه است، موجب حرمت ابدی است.

مطلقه بودن به سه طلاق و نه طلاق

بر اساس ماده 1057 قانون مدنی، زنی که سه مرتبه متوالی زوجه یک نفر بوده و مطلقه شده، بر آن مرد حرام می شود مگر اینکه به عقد دائم به زوجیت مرد دیگری درآمده و پس از وقوع نزدیکی با او به واسطه طلاق یا فسخ یا فوت، فراق حاصل شده باشد.

همچنین بر اساس ماده 1058 قانون مدنی، زن هر شخصی که به نه طلاق که شش تای آن عدّی است مطلقه شده باشد، بر آن مرد حرام مؤبّد می شود.

نکات:

  • حکم این مواد در مورد ازدواج دائم است نه موقت.
  • سه طلاق با هم واقع نمی شود و شوهر باید 3 بار زن را طلاق دهد و در زمان عده رجوع کند یا عقد نکاح جدیدی منعقد کند.
  • حکم این ماده، در مورد طلاق است و شامل فسخ نمی شود.
  • مقصود از سه مرتبه متوالی این است که در فاصله دو زوجیت، زن ازدواج دیگری نکند.
  • منظور از طلاق عدی همان طلاق رجعی است.
  • مرد که در فاصله دو زوجیت زن و مرد با زن ازدواج می کند که نکاح مجدد ممکن گردد، محلل نام دارد.

لعان

بر اساس ماده 1052 قانون مدنی، تفریقی که با لعان حاصل می شود موجب حرمت ابدی است.

لعان عبارت است از این که مرد همسرش را متهم به زنا کند و ادعا کند که این عمل حرام او را دیده است، ولی شاهدی ندارد، یا این‌که مرد ادعا کند فرزندی را که زن به او نسبت می‌دهد، از آن او نیست. در این صورت، قاضی بین آن دو جدایی می‌اندازد به گونه‌ای که برای همیشه بر یگدیگر حرام می‌شوند.

کیفیت انجام لعان

ماده 1052 کاربرد عملی نداشته و باید آن را از قوانین متروک دانست. با این حال به ذکر شرایط آن می پردازیم:

  1. مرد باید همسرش را متهم به زنا کند، ادعای مشاهدۀ این عمل و عدم وجود دلیل را داشته باشد. (در وقع مرد همسرش را قذف می کند.)
  2. زن همسر دائمی مرد باشد که با او نزدیکی داشته باشد.

کیفیت لعان به این صورت است که، مرد چهار بار خدا را شاهد می‌گیرد که در نسبت دادن زنا و در نفى ولد، راست‌گو است و بعد از چهار مرتبه شهادت، این لعن را بگوید: لعنت خدا بر من اگر دروغگو باشم.
در مقابل، زن بعد از فراغ مرد از شهادات و لعن بر دروغ‌گو، چهار مرتبه می‌گوید: که مرد در این نسبتی که به او می‌دهد دروغ‌گو است و بعد از آن این لعن را می گوید: لعنت خدا بر من اگر مرد راستگو باشد.

پرسش و پاسخ:

  1. آیا در جدایی بعد از لعان، زن باید عده نگه دارد؟ بله. به اندازه عده زنان مطلقه یعنی سه طهر باید عده نگه دارد.
  2. در صورتی که لعان جهت انکار فرزند باشد، چه آثاری دارد؟ نسب را نفی می کند و رابطه توارث بین پدر و فرزند و فرزند با خویشان پدری را از بین می برد.

 احرام

بر اساس ماده 1053 قانون مدنی، عقد در حال احرام باطل است. و با وجود علم به حرمت موجب حرمت ابدی است.
مفهوم مخالف این ماده این است که عقد در حال احرام اگر عالمانه نباشد، باطل است ولی موجب حرمت ابدی نیست.

لواط

بر اساس ماده 1056، اگر پسری با پسری عمل شنیع کند، نمی تواند مادر یا خواهر یا دختر او را تزویج کند.

کفر

بحث ازدواج مسلمان با غیر مسلمان:

مقصود از کفر، عدم اعتقاد به اسلام است.

بر اساس ماده 1059 قانون مدنی، نکاح مسلمه با غیر مسلم جایز نیست. یعنی این ازدواج باطل می باشد.

در این زمینه می توان حالت های زیر را در نظر گرفت:

  1. ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان( غیرمسلم کتابی مانند یهودی، مسیحی و زرتشتی و غیر مسلم غیرکتابی) : باطل است.
  2. ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان کتابی: نافذ است. (البته بر اساس نظر فقهای امامیه فقط ازدواج موقت صحیح است.)
  3. ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان غیر کتابی: باطل است.

بر اساس نظر دکتر کاتوزیان، اگر شوهر در خلال نکاح کافر شود عقد ازدواج خود بخود منفسخ خواهد شد. در موردی هم که زن کافر اسلام آورد و شوهر در کفر باقی بماند، قاعده همین است.

بحث ازدواج  با خارجیان

  • ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی:
  1. مرد خارجی غیر مسلمان: باطل است.
  2. مرد خارجی مسلمان: بر اساس ماده 1060، ازدواج زن ایرانی با تبعه خارجه، در مواردی هم که مانع قانونی وجود ندارد، موکول به اجازه مخصوص از طرف دولت است. در این زمینه به آیین نامه زناشویی بانوان ایران با اتباع بیگانه غیر ایرانی مصوب سال 1345 مراجعه شود.
  • ازدواج مرد ایرانی با زن خارجی:
  1. زن خارجی غیرمسلمان: با کتابی جایز و با غیر کتابی باطل است.
  2. زن خارجی مسلمان: ازدواج مرد ایرانی با زن خارجی مجاز است. ولی این ماده یک استثنا دارد. بر اساس ماده 1061 قانون مدنی، دولت می تواند ازدواج بعضی از مستخدمین و مأمورین رسمی و محصلین دولتی را با زنی که تبعه خارجیه باشد موکول به اجازه مخصوص نماید. در این زمینه بر اساس ماده واحده قانون منع ازدواج کارمندان وزارت امور خارجه با اتباع بیگانه مصوب سال 1345، از این تاریخ ازدواج کارمندان وزارت امور خارجه با اتباع بیگانه یا کسانی که قبلاً بر اثر ازدواج به تابعیت ایران در آمده اند ممنوع است. کارمندان متخلف صلاحیت ادامه خدمت را در وزارت امور خارجه نخواهند داشت.
    بنابراین، ازدواج با زن خارجی برای افراد مذکور در ماده 1061 باطل نیست بلکه امکان ادامه خدمت کارمند متخلف را در وزارت خارجه منتفی می سازد.

کارشناس ارشد سرکار خانم فاطه آگهی
مشاوره حقوقی رایگان با وکیل خانواده ۴۴۳۳۵۳۵۸-۰۲۱