عدم تمکین

در روابط بین زوجین ، همواره حسن معاشرت و به نیکی بر خورد کردن مورد توجه قانون گذار و شارع بوده است .

این موضوع هم در فقه و هم در مواد قانون مدنی و دیگر قوانین به وضوح بیان گردیده است .

با این توضیح که قانون گذار زن  و شوهر را موظف به رعایت حسن خلق و نیک رفتاری در قبال یکدیگر کرده است ، البته این موضوع که ضمانت اجرایی این تکلیف چیست و تا کجا می توان الزام طرف مقابل را به این تعهد دانست ، مورد اختلاف و بحث بوده است.

جامعه و خصوصاٌ زن و شوهر هایی که قصد جدایی از همدیگر را دارند بیشتر با واژگانی همچون تمکین و نشوز در برخورد هستند.

تمکین در واقع حقی است که شوهر بر زن دارد چرا که پس از عقد ازدواج نفقه زن که شامل خوراک ، لباس ، منزل مناسب و غیره می باشد بر عهده ی شوهر است و زن در مقابل تکالیفی را دارد که مهم ترین آن تمکین است بطوری که در ماده 1108 قانون مدنی بیان شده که هر گاه زن بدون عذر شرعی از ادای وظایف زناشویی امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود .

تمکین در لغت به معنای فرمان بردن و قبول کردن است ولی در قانون  تمکین ،به معنای اطاعت کردن زوجه از زوج است البته بطور متعارف ، البته زوج نمی تواند زوجه را به حدی محدود کند و او را مجبور به اطاعت کند که با عرف جامعه متعارض باشد . همانطور که قانون زوجه را مکلف به تمکین نموده است در مواردی نیز به او اجازه داده که حتی با اخذ نفقه از تمکین خودداری  کند یکی از موارد وجود عذر شرعی است.

ساده ترین تعریفی که میتوان از تمکین داشت ، ایفای تعهداتی است که زوجین به واسطه عقد نکاح به آن ملتزم می شوند.

قانون گذار برای زوج یک سری تکالیف مالی و غیر مالی تعریف کرده است که عدم ایفای آن تعهدات ، ضمانت اجراها خاص خود رادر بر دارد.در مقابل نیز ، یک سری تکالیف غیر مالی برای زوجه تعریف شده است که ممانعت از انجام آنها نیز،حقوقی را برای مرد ایجاد میکند که در ادامه به تبین آنها خواهیم پرداخت.

وظایف زوج

زوج موظف به پرداخت نفقه زوجه می باشد.نفقه مشتمل بر اموری مانند مسکن،خوراک،پوشاک،هزینه های درمانی و نیز مستخدم در صورتی که زوجه قبل از ازدواج عادت به داشتن مستخدم داشته است می باشد.عدم تهیه و فراهم نیاوردن نفقه توسط زوج ، این حق را به زوجه می دهد که مبادرت به اقامه دعوی کیفری و حقوقی به طرفیت زوج نماید.

همچنین مرد بنا بر قاعده عام مکلف به حسن معاشرت و برخورد نیکو با زوجه خویش می باشد که عدم رعایت امورات فوق می تواند منجر به تجویز طلاق برای زوجه گردد.

وظایف زوجه

زوجه بنابر مفاهیم فقهی و قانونی مذکور در منابع حقوقی،موظف به تمکین از همسر خود می باشد .حقوق دانان تمکین را در دو معنای عام و خاص تعریف کرده اند .در معنای عام ،تمکین شامل تمام آن اموری است که رعایت آنها لازمه ادامه زندگی مشترک بین زوجین است . اعم از تعهدات اخلاقی و غیره .

تمکین در مفهوم خاص آن،تبعیت زن از درخواست زوج مبنی بر همبستری معنا گردیده است. به طور کلی ، آن چه که در رویه قضایی و تاریخ دادگستری ایران به اجرا در آمده آن است که عدم تمکین زوجه تنها در معنای خاص آن مورد توجه قرار گرفته است .

همانطور که گفته شد آن چه که بین اهالی حقوق ووکلای دادگستری در جریان است ،دعوایی به نام الزام به تمکین است ، و این همان تمکین خاص است، این در حالی است که در صورت گرفتن رای به نفع زوج ، در آخر تنها فایده عملی آن ، به دست آوردن حق نپرداختن نفقه ی زوجه است ، چرا که عملاً ، عرفاً،شرعاً و اخلاقاً امکان فراهم آوردن موجبات الزام زوجه به تمکین خاص برای اجرای احکام دادگستری میسر نمی باشد.

آنچه که لازم به ذکر است و کمتر درباره ی آن در مباحث حقوقی سخن گفته شده است شرح و توضیح این مسئله است که وظایفی همچون خانه داری ، طبخ غذایی ،شست و شوی و نظافت ، نگهداری از فرزندان و حتی شیر دادن به طفل از وظایف زوجه نمی باشد و وی می تواند از بابت تمامی آنها مطالبه اجرت از زوج نماید و عدم انجام آنها معنای عدم تمکین (نشوز) را ندارد.

چرا که همانطور که گفته شد،نشوز و ناشزه بودن زوجه تنها در صورت عدم تمکین خاص است .

البته زوجه می تواند در مواردی ، حتی از تمکین خاص هم سرباز زند.

این موارد در 5 موضوع در قانون تصریح شده است:

  1. استفاده از حق حبس(موضع ماده 1085 قانون مدنی)
     زن می تواند تا زمانی که مرد مهریه ی او را پرداخت نکرده باشد از وظایف زناشویی خود خودداری کند البته به این شرط که مهریه ی او عند المطالبه باشد یعنی این که برای پرداخت مهریه مدتی تعیین نشده باشد که در این مدت زن می تواند از حق نفقه خویش هم استفاده کند.
  2. بیماری واگیر دار شوهر (موضوع ماده 1127 قانون مدنی)
  3. بیماری زوجه به ویژه در ایام وضع حمل (مستبط از ماده 1108 قانون مدنی )
  4. اختیار مسکن جداگانه بنا به حکم دادگاه در صورت اثبات خوف مالی و  یا جانی و یا آبرویی برای زوجه (موضوع ماده 1115 قانون مدنی)
    چنانچه زن در زندگی با شوهر خویش خوف ضررجسمانی و خوف ضرر شرافتی و یا بیم ضرر مادی داشته باشد می تواند با اخذ نفقه از زندگی مشترک با شوهر خویش خودداری کند .
  5. حج زوجه (مانند حج واجب در صورت مستطیع بودن زوجه )

واحد تحریریه گروه وکلای دادیار
مشاوره حقوقی رایگان با وکیل خانواده ۴۴۳۳۵۳۵۸-۰۲۱