انواع مهریه و طریق وصول آن

در ابتدای امر بهتر است به تعریف مهریه بپردازیم:

در قانون مدنی به طور صریح مهریه را تعریف نموده بدین عنوان که:

"مهر عبارت از مالی است که به مناسبت عقد نکاح، مرد ملزم به دادن آن به زن است."

بنا براین به مجرد انعقاد عقد نکاح زن مالک مهریه میشود که البته تا زمانی که باکره باشد نیمی از مهریه تعلق خواهد گرفت و بعد از تمکین و از بین رفتن بکارت زوجه مالک تمام مهریه خواهد شد.

از ذکر این نکته این مفهوم خواهیم رسید که برای وجود مهریه نیازی به وجود قرارداد نیست و صرف عقد نکاح زوج را مکلف و ملزم به مهریه میکند.

نکته مهم و حائز اهمیت این است که زوجین به عدم وجود مهریه نمیتوانند توافق کنند و چنانچه چنین شرطی قرار دهند این شرط باطل خواهد بود اما خود عقد صحیح خواهد بود و بعد از عقد در نهایت مهریه تعیین میشود.

بنا براین اگر زن و مرد در هنگام عقد راجع به مهریه توافقی نکنند و یا سکوت کنند میتوانند بعد از عقد راجع به آن توافق نمایند .

البته لازم است در اینجا توضیح داده شود که در نکاح دائم اگر در هنگام عقد یا قبل از آن مهریه تعیین نشود میتوان بعد از وقوع عقد مهریه را تعیین نمود در حالی که در نکاح منقطع عدم تعیین مهر موجب بطلان عقد خواهد بود.

در صورتی که نه در هنگام عقد نه پس از آن توافقی حاصل نشود اجرت المثل تعیین خواهد شد که اجرت المثل بر اساس شئونات و ویژگی های زوجه سنجیده میشود.

اکنون لازم به توضیح می آید انواع مهریه تعریف شود:

به صورت کلی سه نوع مهریه داریم :

  1. مهرالسنه(مهریه حضرت فاطمه)
  2. مهرالمسمی
  3. مهرالمثل
  4. مهرالمتعه

و اما تعریف هر یک از این ها:

مهرالمسمی

هنگامی که مهریه با توافق طرفین یا افرادی که از طرف طرفین وکالت دارند تعیین شود چه قبل از عقد نکاح چه پس از آن ، که به این نوع از مهریه مهرالمسمی میگویند.برای مهرالمسمی بر اساس قانون حداقل و حداکثری مشخص نشده است .
رایج ترین نوع مهریه در حال حاضر همین نوع مهریه میباشد.

مهرالمثل

هنگامی که  نه پیش از ازدواج نه بعد از آن به مهریه توافق نشود مبتنی بر ویژگی ها و شئونات زوجه(زن) میباشد.

مهرالمتعه

اما اگر طلاق قبل از نزدیکی واقع شود و مهریه هم تعیین نشده باشد مهرالمثل به نام مهرالمتعه تبدیل خواهد شد. در تعیین مهرالمتعه وضیعت و دارایی مرد سنجیده میشود.

از این تعاریف متوجه خواهیم شد به هیچ وجه این امکان وجود ندارد که مهریه تعیین نشود .شرط عدم وجود مهریه باطل خواهد بود. اما حداقل و حداکثری وجود ندارد به فرض مثال میتواند به یک شاخه گل قناعت نمود یا به هزاران سکه طلا توافق کرد.

اما برای مالی که مورد مهریه واقع میشود شرایطی قرار داده شده که در مورد آن مال باید مورد لحاظ قرار گیرد.مال مورد مهریه :

  1. باید مالیت داشته باشید یعنی ارزش مالی داشته باشد یعنی قابل خرید و فروش باشد (شاید برخا چیزهایی از قبیل یک کیلو بال مگس شنیده باشید که به عنوان مهریه قرار داده باشند که این موارد عقلا وجاهت قانونی نخواهد داشت)
  2. از نظر شرعی قابل نقل و انتقال باشد(مثلا مشروبات الکلی به عنوان مهریه نمیتوانند قرار گیرند)
  3. آن مال برای خود زوج باشد نه اینکه مای از اموال دیگری یا مال موقوفه و یا اموال عمومی.
  4. مهریه میتواند عین معین نباشد (مثلا تدریس درسی به زوجه میتواند به عنوان مهریه باشد)

بنا بر این مهریه میتواند هم مال منقول باشد هم غیر منقول ویا به صورت عین باشد.

مهریه را از چه طریق میتوان وصول کرد؟

  1. از طریق اجرای ثبت
  2. از طریق دادگاه

درخواست مهریه از اجرای ثبت

از آنجا که سند نکاحیه از اسناد رسمی به شمار می آید پس سندی لازم الجراست بنابر  این از اجرای ثبت نیز امکان تقاضای ان به صورت زیر وجود خواهد داشت:

اگر مهریه مال منقول بود از دفترخانه ایی که ازدواج را ثبت کرده درخواست را انجام خواهیم دادو دفتر خانه علیه زوجه اجرائیه صادر خواهد کرد.البته این اجرائیه در سه نسخه باید تنظیم شود.

و اگر غیر منقول بود از دفترخانه ایی که ملک در آن جا ثبت شده.اما اگر ثبت نشده باشد از طریق دادگاه اقدام باید کرد.

دراین مورد زوج ظرف 10 روز باید اقدامی برای پرداخت ترتیب دهد.

نکته:

این روش کمتر مورد استفاده بوده زیرا هزینه بر میباشد برای زوجه (5 درصد مهریه )البته بعد از اجرا از شوهر گرفته میشود وبه زوجه مسترد میشود. اگر اموالی غیر از مستثنیات دین را معرفی کند اجرای ثبت آن را توقیف و به فروش میرساند اما اگر اموالی برای معرفی نداشته باشد در همین جا رسیدگی متوقف میشودو این یکی از معایب اقدام از طریق اجرای ثبت خواهد بود.از دیگر معایبی که میتوان برای این روش گفت این است که اجرای ثبت چون مرجع قضایی نیست پس نمیتواند دستور جلب بدهد در صورتی که مالی معرفی نشودوبرای اقدام به جلب باید از دادگاه درخواست نموداما پروسه ی زمانی کوتاه تری نسبت به اقدام از طریق دادگاه دارد.

بنا براین برای اخذ مهریه از این طریق به این صورت باید اقدام نمود:

  1. مراجعه به دفترخانه محل ثبت عقد
  2. مراجعه به اداره ثبت محل با همراه داشتن اجراییه صادره از دفترخانه.
  3. پرداخت نیم عشر دولتی: بابت اجرای اسناد رسمی نیم عشر مبلغ اجراییه گرفته می‌شود نیم‌عشر مزبور را حق‌الاجرا می‌گویند.
  4. معرفی اموالی برای توقیف.

درخواست مهریه از طریق دادگاه

زوجه با در دست داشتن سند نکاحیه میتواند به دادگاه محل اقامت زوج یا دادگاهی که در محل ثبت واقعه نکاح قرار دارد مراجعه کرده و درخواست مطالبه مهریه نماید.

سپس دادگاه اقدام به صدور حکم خواهد نمود و حکم را به به واحد اجرای احکام میفرستد.

هزینه درخواست مهریه از طریق دادگاه 2% مهریه خواهد بود.که نخست از طرف خواهان یعنی زوجه پرداخت خواهد شد و بعدا میتوان آن را از خوانده مطالبه کرد.

اگر زوج اقدامی برای پرداخت نکند اموال او توقیف خواهد شد و در صورتی که اموالی نداشته باشد طبق ماده 2 محکومیت های مالی اقدام به جلب او خواهد شد.

نکته :

در سال 91 قانون حمایت خانواده تعدیلی در این رویه ایجاد کرد و احراز کرد تا مقدار 110 سکه این ویژگی کیفری وجود خواهد داشت یعنی در صورتی که زوج مالی نداشت تا  110 سکه جلب خواهد شد اما پرداخت مازاد بر 110 عدد سکه مشروط به تمکن و دارایی زوج میباشد و اگر از لحاظ مالی احراز شد که توان پرداخت ندارد دیگر برای مقدارمازاد بر 110 عدد سکه دستور جلب صادر نخواهد شد.

نکته:

در گذشته تا زمانی که اعسار مرد احراز نشده بود به حکم دادگاه زوج دد بازداشت میبود اما اکنون با تغییر قانون خانواده صرف تقدیم دادخواست اعسار موجب میشود که بازداشت نشود یا اگر بازداشت شده آزاد شود.

وضعیت مهریه در حالت فوت

مهریه تعیین شده باشد:

قبل از نزدیکی :هریک فوت کنند زوجه مالک نصف مهریه خواهد شد.
بعد از نزدیکی : هریک فوت کنند زوجه مالک کل مهریه خواهد شد.

مهریه تعیین نشده باشد:

قبل از نزدیکی : هریک فوت کنند زوجه مالک هیچ مهری نخواهد شد.
بعد ازنزدیکی: هریک فوت کنند زوجه مالک  نصف مهرالمثل خواهد شد.

وضیعیت مهریه در حالت طلاق

مهریه تعیین شده باشد:
قبل از نزدیکی : نصف مهرالمسمی (انواع مهریه به تفصیل توضیح داده شده)
بعد از نزدیکی:کل مهرالمسمی تعلق میگیرد.

مهریه تعیین نشده باشد:

قبل از نزدیکی:  زوجه مستحق مهرالمتعه است.(با توجه به دارایی مرد)
بعداز نزدیکی:  زوجه مستحق مهرالمثل میباشد.(با توجه به شئونات زن)

وضعیت مهریه در فسخ نکاح

مهریه تعیین شده باشد:

قبل از نزدیکی: زن مستحق هیچ مهری نیست (اما اگر فسخ به موجب عنن باشد مستحف نصف مهر خواهد بود)
بعد از نزدیکی: زن مستحق تمام مهرالمسمی خواهد بود.

مهریه تعیین نشده باشد:

قبل از نزدیکی :زن مستحق هیچ مهری نیست.   
بعداز نزدیکی:زن مستحق مهرالمثل خواهد بود.

وضعیت مهریه در حالت بطلان نکاح

(منظور از بطلان نکاح هنگامی است که زن به فساد نکاح واقف باشد اما با این حال مبادرت به نکاح و تعیین مهریه کند)

در این وضعیت حتی با وجود اینکه مهریه تعیین شده به او مهرالمثل تعلق خواهد گرفت نه مهرالمسمی

نکته:

همانطور که میدانیم دو نوع عقد نکاح داریم :

  1. عقد نکاح دائم    
  2. عقد نکاح موقت

موارد مختف را درمورد مهریه در عقد نکاح دائم به طور مفصل و کامل توضیح دادیم اما در مورد نکاح موقت باید بدانیم که حتما وجود دوشرط برای تحقق این عقد لازم و ضروروی است .

اول اینکه مدت آن نباید مجهول باشد و حتما باید معین گردد و دومین شرط حائز اهمیت تعیین مهریه در هنگام عقد میباشد در غیر این صورت عقد باطل میباشد.درحالی که در نکاح دائم توضیح دادیم میتوان بعد از عقد هم مهریه معین گردد.

در مورد عقد موقت این نکته قابل توضیح خواهد بود که حتی اگر نزدیکی صورت نگیرد مهریه تماما باید پرداخت شود.

حتی در صورت فوت نیز مهریه میبایست پرداخت شود.

اما در مورد بزل مدت زوج موظف به پرداخت نصف مهریه خواهد بود حتی اگر نزدیکی محقق نشود.

در آخر اینکه تا زمانی که مهریه پرداخت نشده زن میتواند از حق حبس استفاده کند به این معنا که از ایفای وظایف زناشویی جلوگیری کند تا مهریی او پرداخت شود اما اگر یک بار تمکین کرد دیگر حق حبس از بین میرود و در صورتی که برای دفعات بعدی حاضر به تمکین نشود موجب میشود نفقه از او ساقط شود در حالی که زمانی که از حق حبس استفاده نماید نفقه بر عهده شوهر خواهد بود.

واحد تحریریه گروه وکلای دادیار
مشاوره حقوقی تلفنی رایگان با وکیل خانواده ۴۴۳۳۵۳۵۸-۰۲۱

Share