مهریه و شرایط تعلق آن

img-news: 
summery-news: 

مهریه به مالی گفته می‌شود که مرد در هنگام وقوع نکاح به زن می­پردازد.یا مکلف به پرداخت آن در آینده است.

در کشورهای اسلامی یکی از رسوم و سنت­های که از دیرباز برای ازدواج رایج بوده است ، تعیین مهریه برای عقد نکاح است.

تعیین مهریه در منابع مختلف  اسلامی دلایل زیادی دارد برای مثال درجایی آمده است برای نشان دادن قصد یک مرد برای پایبندی به عقد نکاح با دادن چیزی که ....داشته باشد به مالکیت زن ، درجایی دیگه مهریه به معانی .....و بخشش مالی از طرف مرد جهت ارتباط زناشویی شایسته با زن است.

body-news: 

مهریه چیست؟

مهریه به مالی گفته می‌شود که مرد در هنگام وقوع نکاح به زن می­پردازد.یا مکلف به پرداخت آن در آینده است.

در کشورهای اسلامی یکی از رسوم و سنت­های که از دیرباز برای ازدواج رایج بوده است ، تعیین مهریه برای عقد نکاح است.

تعیین مهریه در منابع مختلف  اسلامی دلایل زیادی دارد برای مثال درجایی آمده است برای نشان دادن قصد یک مرد برای پایبندی به عقد نکاح با دادن چیزی که ....داشته باشد به مالکیت زن ، درجایی دیگه مهریه به معانی .....و بخشش مالی از طرف مرد جهت ارتباط زناشویی شایسته با زن است.

در منابع مهریه به‌ عنوان ضمانت اجرایی برای جلوگیری از استفاده ناروای حق طلاق دیده‌ شده است.

علی‌ای‌حال ، قدر مسلم می­توان گفت تعیین مهریه به توافق زن و مرد بستگی دارد و رسم چنین می­توان هر آنچه را که دارای .....اقتصادی و اجتماعی باشد به‌ عنوان مهریه قرارداد.

اقسام مهریه

مهریه در قانون به سه قسم :

  1. مهرالمسمی
  2. مهرالمثل
  3. مهرالمتـعه

تقسیم می­کردد که ذیلاً به‌اختصار به تعاریف و عناصر سازنده هرکدام از آن‌ها خواهیم پرداخت.

مهرالمسمی

یکی از اقسام مهریه که در قانون مدنی مورداشاره اقرار گرفته است مهرالمسمی است ازنقطه‌ نظر قانون مدنی مهرالمسمی به مهریه‌ای گفته می­شود که حین انعقاد عقد نکاح یا پس‌ ازآن با توافق طرفین و به تراضی در نظر گرفته می­شود.(ماده (1080)ق.م)

مهرالمسمی دارای شرایط چندگانه­ ای است که عبارت‌ اند از :

  • الف) مالیت داشتن
    به معنی دارا بودن ارزش اقتصادی و اجتماعی مورد مهر است که بر اساس برداشت مفهومی از ماده (215 ق.م) مورد معامله باید مالیت داشته باشد ، ماهیت داشتن و دارای شاخص شخصی است به این تعریف که اگر امری مالی از دید عموم و عرف دارای ارزش اقتصادی نباشد اما از دید طرفین معامله (در مهریه زن و مرد) دارای ارزش مالی باشد می­توان گفت مورد معامله مالیت دارد.
  • ب ) مورد مهر باید دارای منفعت عقلایی و مشروع باشد:
    مهر نمی‌تواند از مواردی باشد که بر اساس قانون یا شرع مقدس اسلام استعمال ، فروش و یا مالکیت آن‌ها ممنوع است مانند. مانند مواد مخدر. شاخص منفعت عقلای داشتن برخلاف مالیت ، عرفی و نوعی است بدین مفهوم که به کالایی که از دید عرف و عموم دارای منفعت عقلایی است اطلاق می‌گردد.
  • ج) معلوم و معین بودن
    معلوم بودن در مهریه این مفهوم است که مقدار  ، وصف ، جنس مورد مهریه برای طرفین مشخص و معین باشد. و اگر هرکدام از اوصاف مزبور مشخص نباشد یا مبهم باشد مورد مهریه ازنظر قانون مدنی معلوم  نیست به همین ترتیب معین بودن مورد مهریه به معنای مردد نبودن مورد مهریه بین دو چیز است مانند اینکه اگر مورد مهریه مردد بین یکی از دوخانه باشد مهرالمسمی باطل خواهد بود.
  • د) قابل تسلیم بودن
    مورد مهریه می­بایست قابل تسلیم و قبض و اقباض باشد.
    بدین مفهوم که انتقال و تسلیم آن به زن مقدور باشد برای مثال حیوانی را که فرار کرده است و دسترسی به آن نیسر نمی‌توان مورد مهریه قرارداد
  • ه) قابل تملک بودن
    یکی دیگر از شروط مورد مهریه قابل تملک بودن است با این توضیح که اموالی که قابلیت تملک ندارند را نمی‌توان به‌عنوان مهریه مورد توافق قرارداد برای مثال اموال عمومی ، مشترکات عمومی یا اموال دولتی را نمی‌توان مورد مهریه قرارداد.
    با توجه به‌مراتب مذکور به شرایط مورد مهریه در مهر المسمی پرداخته شد شایان‌ذکر است اگر هرکدام از شرایط 5 گانه فوق در خصوص مورد مهریه رعایت نکردد. مهر المسمی باطل و در شرایطی مهرالمثل به زوجه تعلق خواهد گرفت. قابل توضیح است که عقد نکاح از عقد مهریه مجزا بوده و قاعدتاً بطلان مهر المسمی ملازمه‌ ای با صحت یا بطلان عقد نکاح نخواهد داشت.

مهرالمثل

مهرالمثل به مهریه‌ای گفته می­شود که بدون توافق طرفین برای زوجه تعیین می­کردد. شرایط تعلق مهرالمثل به زوجه متفاوت بوده که ذیلاً به‌اختصار به برخی از آن‌ها خواهیم پرداخت

  • الف – تعیین مهرالمثل بر اثر عدم تعیین مهر المسمی
    هرگاه در زمان انعقاد عقد نکاح مهریه­ای برای زن تعیین نگردد ؛ یا شرط شود که زوجه مهریه­ای نداشته باشد همانطور که پیش از این گفته شد عقد نکاح صحیح بوده ولی زن (زوجه) مستحق مهرالمثل است (1087 ق.م)
  • ب – عدم وجود شرایط پنج‌گانه مورد مهر در مهر المسمی
    بر اساس مدلول و مفهوم ماده (1100)ق.م هرگاه مورد مهریه در مهر المسمی فاقد یکی از شرایطی باشد که پیش  از این ذکر شد زوجه مستحق مهرالمثل خواهد بود.
  • ج- بطلان نکاح و جهل زن به بطلان آن:
  • بر اساس مدلول و مفهوم ماده (1099 ق.م)یکی دیگر از موارد تعلق مهرالمثل به زن مربوط به موردی است که عقد نکاح باطل بوده و زن نیز به بطلان جاهل و ناآگاه باشد ، با این توضیح که عقد نکاح نیز مانند سایر عقود دارای شرایط صحت می­باشد برای مثال رضایت پدر دختر و ... هرگاه یکی از شرایط صحت عقد نکاح موجود نباشد عقد نکاح باطل است. هم‌چنین شرط تعلق مهرالمثل به زن در این مورد  وقوع نزدیکی ‌بین زن و مرد است.
    به‌طورکلی مهرالمثل بر اساس شرایط خانوادگی و همینطور از حیث مسائلی چون شرافت خانواده زن ، عقل ، زیبایی ، نسب ، میزان درآمد ، سبقه بکارت و نظایر این‌ها... از طریق سنجش به ‌وسیله کارشناس رسمی دادگستری تعیین خواهد شد.

مهرالمتعه

یکی دیگر از اقسام مهریه که در قانون مدنی به آن پرداخته شد است مهرالمتعه می­باشد بر اساس ماده 1093 ق.م هرگاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر زن خود را طلاق دهد زن مستحق مهر المتعه است.

براین  اساس لازم به ذکر است 3 شرط مهم موردنظر قانون‌گذار بوده است:

  • الف – عدم تعیین مهریه در زمان عقد:
    با توجه توضیح که گفته شد عقد نکاح می­تواند بدون تعیین مهریه منعقد کردد در اینجا نیز تعلق مهر المتعه به عدم تعیین مهر در زمان انعقاد عقد نکاح بستگی دارد
  • ب – عدم وقوع نزدیکی
    بر اساس تعاریف پیشین تعلق مهر المتعه به عدم وقوع نزدیکی بستگی دارد ، چراکه اگر نزدیکی بین زوجین اتفاق افتاده باشد زوجه مستحق مهرالمثل خواهد بود.
  • ج – تعیین بر اساس وضعیت زوج
    بر اساس مدلول و مفهوم  ماده (1094)ق.م برای تعیین مهر المتعه وضعیت مرد از حیث غنا و فقر ملاحظه می­شود. یکی دیگر از موارد اختلاف مهر المتعه با مهرالمثل این است که در مهرالمثل وضعیت زوجه برای تعیین مقدار مهریه موردنظر قرار می­گرفت درحالی‌که در مهر المتعه وضعیت اقتصادی مرد برای تعیین مقدار مهریه موردنظر است.

واحد تحریریه گروه وکلای دادیار
کارشناس ارشد حقوق سرکار خانم نعیمه میرزایی

مشاوره حقوقی تلفنی رایگان وکیل خانواده ۴۴۳۳۵۳۵۸-۰۲۱

Share