وصیت

تا زمانی که افراد در قید حیات میباشند میتوانند در تمام اموال خود تصرفات مالکانه کنند بدین منظور که میتوانند اقدام به خرید ، فروش ، صلح ، هبه ، وقف و ... کنند.

البته انجان این قبیل اقدامات بر مال خود مشروط به داشتن سلامت عقلانی و رسیدن به سن قانونی خواهد بود.

اما بعد از فوت اموال متوفی به وراث تعلق خواهد گرفت ، بنا براین افراد نمیتوانند برای تمام اموال خود نسبت به بعد از مرگشان وصیت کنند چراکه همانطور که گفتیم بعد از فوت این اموال دیگر به او تعلق نخواهد داشت و ورثه مالک آن اموال میشوند پس طبق اصول کلی افراد نمیتوانند در مال هم دخل و تصرفی کنند.

  • طبق قانون مدنی هر فردی فقط تا یک سوم مال خود را میتواند وصیت کند.

در این مقاله لازم می آید اصطلاحاتی که مربوط به وصیت میبباشد را تعریف نماییم:

موصی

فردی که فوت میشود و وصیت نامه را تنظیم کرده موصی یا متوفی مینامند.

موصی له

گفتیم افراد میتوانند تا یک سوم از اموال خود را وصیت کنند .کسانی که مورد وصیت این یک سوم قرار میگیرند موصی له نامیده میشوند.

 وصی

فردی که وصیت را اجرا میکند وصی مینامند.

 نکات راجع به وصیت

  • هر فردی میتواند در زندگی خود بارها وصیت کند اما آخرین وصیت ملاک عمل قرار میگیرد.
  • وصیت میتواند هم کتبی باشد هم شفاهی.

انواع وصیت نامه

  • وصیت رسمی:
    در دفترخانه اسناد رسمی بر اساس تشریفات مربوط به آن تنظیم شده باشد.
  • وصیت نامه خود نوشت:
    خود وصی آن را نوشته باشد و امضا کرده باشد و تاریخ زده باشد.
  • وصیت نامه سری :
    این وصیت نامه ممکن است به خط وصیت کننده یا فرد دیگری باشد ولی در هر صورت امضای ومهر وصیت کننده باید زیر آن باشد. چنین وصیت نامه ای باید در اداره ثبت یا محل دیگری که آن اداره معین می کند، به امانت گذاشته شود. شخص بی سواد نمی تواند مبادرت به تنظیم چنین وصیت نامه ای کند .

نکته: به طور کلی وصیت کردن الزامی و اجباری نیست مگر اینکه حق شرعی و مسلم فردی بعد از فوت او از بین برود که در این حالت وصیت واجب میشود.

شرایط لازم برای موصی در هنگام وصیت

  • عاقل
  • بالغ
  • به میل و اراده خودش
  • ورشکسته نباشد (ورشکسته نمیتواند در اموال خود تصرف کند)
  • رشید باشد(سفیه نباشد)
  • وصیت فردی که خودکشی کرده و بعد فوت کرده

شرایط لازم برای موصی له

  • وجود موصی له در هنگام وصیت حتی در صورتی که در شکم مادر باشد و هنوز متولد نشده باشد اما باید زنده به دنیا بیاید.
  • برای موصی له احراز عقل و بلوغ و ..... مطرح نیست (صرفا باید موجود باشد.)
  • موصی له میتواند از وصیت را رد کند (قبل از فوت موصی و تصرف در مال)

وصیت موصی به دو صورت اتفاق میافتد:

  • گاهی موصی مستقیما چیزی از اموال و دارایی های خود را میبخشد که به این نوع از وصیت اصطلاحا وصیت تملیکی گویند.
  • گاهی موصی انجام عملی را به دیگری میسپارد که به این نوع از وصیت وصیت عهدی گویند.

شرایط وصی

  • عاقل
  • بالغ
  • مسلمان

وصی میتواند از انجام وصیت خودداری کند البته صرفا قبل از فوت موصی.

شرایط موصی به

  • مالیت و منفعت عقلایی
  • قابل نقل و انتقال
  • متعلق به خود فرد باشد
  • مشروع باشد

نمونه ایی از یک وصیت کاملا قانونی

سم الله الرحمن الرحیم

اینجانب ……………………. فرزند …………. به شماره شناسنامه ……………. صادره از ……….. ساکن ………………………. پس از اقرار به یگانگی ووحدانیت خداوند متعال ونبوت تمام پیامبران وخاتمیت حضرت محمد (ص) وامامت امامان دوازده گانه وعصمت وولایت چهارده معصوم علیهم السلام وسایر عقاید دین اسلام- اصول وفروع آن- ، در حال صحت وسلامت ،بااختیار ورضایت وبدون اکراه واجبار وبا حواس کامل وصایای خود را به شرح ذیل مرقوم می دارم

  1. وصی، ناظر وقَیِّم را به شرح ذیل معرفی می کنم وامیدوارم طبق قوانین شرع ورعایت مصالح ورضایت الهی عمل نمایند:
    الف)وصی: جناب آقای ………………..فرزند ………….. به شماره شناسنامه ………….. صادره از ……….. .
    ب)ناظر: جناب آقای ………………..فرزند ………….. به شماره شناسنامه ………….. صادره از ……….. .
    ج)قیم اطفال: جناب آقای ………………..فرزند ………….. به شماره شناسنامه ………….. صادره از ……. .
  2. توصیه هایی در مورد کفن ودفن ومراسمات: محل دفن ……………………… نحوه دفن ……………. چگونگی سنگ قبر …………. هزینه………. و… . غسل وکفن ونماز میت وسایر اعمال تجهیز: نحوه آن ……………………….. هزینه ها…………………. .
    مراسمات سوگواری(ختم،سوم،هفت،چهلم،سالگرد و…): نحوه آن ……………………… هزینه ها………….. . سایرخیرات وبرنامه ها…………………………………………………………………………
  3. نام همسر وفرزندان بنده به شرح ذیل می باشد: نام همسر یا همسران: (نام ونام خانوادگی، نام پدر، شماره شناسنامه وسایر توضیحات) ………………………………………………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………………………………………………………
    نام فرزند یا فرزندان: (نام ونام خانوادگی، نام پدر، شماره شناسنامه وسایر توضیحات…………………………………………………………………………………………………………………………
  4. اموال ودارایی های بنده به شرح ذیل می باشد: {خانه، اتومبیل ووسایل نقلیه،حسابهای بانکی،زمین وسایر اموال ودارایی ها با ذکر مشخصات دقیق اعم از اموال منقول(قابل جابجایی) وغیر منقول(غیرقابل جابجایی مثل خانه)} ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 
  5. امانت هایی که دیگران نزد من دارند(اعم از پول، اموال، اشیاء و…) وباید به صاحبانشان برگردانده شود باذکر دقیق مشخصات آن وصاحبانشان بدین قرار است: …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  6. امانت هایی که بنده نزد دیگران دارم باذکر دقیق مشخصات آن وچگونگی دریافت آنها: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  7. مطالبات بنده از دیگران واسامی بدهکاران به همراه سایر توضیحات ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  8. بدهی ها ودیونی که بنده باید به طلبکاران بپردازم: (مهریه همسر نیز جزء بدهی ها می باشد.) ………………………………………………………………………………………………………………………
  9. واجبات عبادی که بر ذمه ی من است وباید برای آنها اجیر گرفته شود:
    الف)نمازها(نمازهای یومیه، آیات، نذر، عهد، قسم) باذکر تعداد ونحوه آن وسایر توضیحات: ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ب)روزه ها (قضای ماه مبارک رمضان،عهد، نذر، کفاره) باذکر تعداد ونحوه آن وسایر توضیحات: ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ج)حج واجب باذکر نحوه آن وسایر توضیحات: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  10. واجبات مالی که باید پرداخت شود (خمس، زکات، کفارات، ردّ مظالم، دیه، جریمه، نذر، عهد، قسم و …)
    ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  11. مقدار مالی که در امور خیریه مصرف شود(قرائت قرآن،روضه خوانی،فقرا،ایتام،کمک به ساخت مسجدوحوزه علمیه وبیمارستان ومدرسه و…) به همراه توضیحات: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  12. حق الزحمه واجرت وصی ،ناظر وقیم به شرح زیراست: وصی …………………………….. ناظر …………………………………. قیم
  13. به افراد نامبرده در ذیل (فرزند،پدر،مادرو…) غیر از سهم الارث، اموالی به شرح ذیل تعلق گیرد: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  14. اموال زیر به اشخاصی که ارث نمی برند تعلق گیرد با توضیحات آن: ………………………………………………………………………………………………………………………
  15. اموال واشیاء زیر در امور عام المنفعه ومعینی که برای آنها مشخص می کنم مصرف شود( مثل وقف کردن خانه برای دارالقرآن و …) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
  16. نظر بنده درمورد اهداء اعضای بدنم پس از مرگم این است که ……………………………………  .
  17. محدوده اختیارات ووظایف هر کدام از وصی ، ناظر وقیم پس از فوتم بدین شرح است: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 در پایان از همه ی کسانی که حقی بر من داشته ودارند ونتوانسته ام یا فراموش کرده ام که حقوقشان را ادا کنم طلب بخشش وعفو دارم . از همه ی اقوام ودوستان وآشنایان وهمکاران وهمسایگان طلب مغفرت ودعای خیر دارم . توصیه های معنوی، تجربیات وسایر سفارشات: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

«فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَى الَّذینَ یُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمیعٌ عَلیمٌ »

[۵] پس هر کس آن [وصیت‏] را بعد از شنیدنش تغییر دهد، گناهش تنها بر [گردن‏] کسانى است که آن را تغییر مى‏دهند. آرى، خدا شنواى داناست. این وصیت نامه در تاریخ  /  /    هجری شمسی برابر با   /   /    هجری قمری با اطلاع وصی، ناظر، قیم وشهود وبا رضایت، سلامت کامل وهشیاری اینجانب و با خط …………………… نوشته و تنظیم شد و در دفتر اسناد رسمی شماره …………………. به ثبت رسید.

نام کامل وامضاء واثر انگشت وصیت کننده اسامی وامضاء شهود:

………………………………………………………………………………………………………………….

نام وامضاء وصی …………………………….. نام وامضاء ناظر……………………………………… ……

نام وامضاء کاتب ونویسنده……………………………..  نام وامضاء قیم………………………. ……….

سایر توضیحات……………………………………………………………………………………..

واحد تحریریه گروه وکلای دادیار
مشاوره حقوقی با وکیل انحصار وراثت ۴۴۳۳۵۳۵۸-
۰۲۱