افشای اسرار بیمار

راز داری از مکارم اخلاقی و تعهدات فردی نسبت به دیگر افراد جامعه است.کسانی که به واسطه مشاغل خود به اسرار مردم دسترسی دارند از این باب مورد وثوق عامه مردم هستند اگر دچار چنین امر ناپسندی گردند نتنها موجب آسیب به شخص خاصی که اسرار وی نزد آنها است میگردند ، به نظم عمومی نیز ضرری غیر قابل جبران میزنند . چه اینکه فردی که به اسرار شخصی وی تعرض شده است دچار بدبینی نسبت به همه اشخاص آن صنف میگردد. نتیجه این مهم بد بینی افراد جامعه به کسانی است که به مناسبت شغل خود اسرار مردم نزد آنها هویدا است. از این رو قانونگذار چنین امری را جرم انگاری کرده است و فلسفه آن صیانت از اسرار و حریم خصوصی مردم و همچنین نگهداری از نظم عمومی است.

با توجه به توضیحات داده شده ماده 648 قانون چنین بیان می دارد :

((اطبا وجراهان و ماماها و دارو فروشان و کلیه کسانی که به مناسبت شغل یا حرفه خود محرم اسرار می شوند هر گاه در غیر از موارد قانونی ، اسرار مردم را افشا کنند به سه ماه و یک روز تا یک سال حبس و یا به یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون جزای نقدی محکوم می شوند))

البته نباید از یاد برد که در برخی موارد پزشکان الزام قانونی برای اطلاع دادن اسرار به مراجعی خاص را دارند برای نمنونه ماده 19  قانون ثبت احوال مقرر می دارد ((ماما یا پزشکی که در حین ولادت حضور و در زایمان دخالت داشته مکلف به صدور گواهی ولادت و ارسال یک نسخه از آن به ثبت احوال محل در مهلت اعلام می باشد.))

ملاحظه می گردد که در مثال فوق قانونگذار ماما یا پزشکی که در زمان ولادت شخصی حضور دارد را به صدور گواهی ولادت و ارسال آن به ثبت احوال محل تولد تکلیف کرده است.

همچنین در ماده 13 از قانون طرز جلوگیری از بیماریهای آمیزشی و بیماری های واگیردار مصوب 1320 چنین بیان گردیده (( پزشکان آزاد و کلیه بنگاه های بهداری که به معاینه و درمان بیماری های آمیزشی می پردازند ، موظفند در آخر هر ماه عده بیماری های آمیزشی را که دیده اند و قبلا به پزشک دیگری مراجعه ننموده اند ،بدون ذکر نام و مشخصات بیمار به بهداری بفرستند))

البته در ماده اشاره شده تاکید گردیده که مشخصات بیمار افشا نگردد.

در ماده 19 همان قانون نیز آمده است هر پزشک معالج مکلف است در موقع مشاهده یکی از بیماری های واگیر دار نامبرده در زیر فورا به بهداری اطلاع دهد:

  1. وبا و اسهال وبایی شکل
  2. طاعون
  3. تب زرد
  4. مطبقه(تیفوئید)
  5. محرقه(تیفوس اگزانتماتیک)
  6. آبله
  7. مخملک
  8. سرخجه
  9. خناق(دیفتری)
  10. اسهال خونی
  11. سرسام واگیر(مننژیت سر برواسپینال)
  12. تب عرق گز
  13. بیماری های ملاریا ،فلج اطفال ، تب مالت

همین وظیفه برای ماما ها در مورد تب نفاسی و ورم ملتحه نوزادان باید رعایت شود))

تحقق این جرم در که در اصطلاح افشای اسرار حرفه ای نام دارد منوط به این است که سری میان پزشک و بیمار موجود باشد و ملاک تعیین آن بسته به نظر عرف است. پس هرگاه عرف اطلاعات شخصی نزد پزشک را سری نداند مشمول ماده 648 قانون مجازات اسلامی نمی گردد.

همچنین سر مورد بحث می بایست به مناسبت شغل یا حرفه نزد اشخاص قرار گیرد . پس اگر شخصی اطلاع از بیماری دیگری داشته باشد و آن را فاش کند ، مجرم نبوده و تنها از لحاظ اخلاقی عملی ناشایست انجام داده است.

افشا نمودن سر نیز نکته قابل توجه دیگری است که باید در نظر گرفنه شود. افشای اسرار یعنی علنی کردن آن نزد اشخاص بدون صلاحیت ،پس افشای آنها نزد کسانی که قانونگذار امر کرده مانند بیماری های واگیردا که فوقا اشاره گردید عنوان مجرمانه ای را دارا نمی باشد.

نحوه این افشا مد نظر قانونگذار نبوده و این امر می تواند به هر صورت(اعم از شفاهی یا کتبی یا ... ) صورت پذیرد. پس نام بردن از بیمار حتا در مقاله ای علمی نیز مشمول عنوان مجرمانه فوق می گردد.

نکته قابل ذکر دیگر اینکه تعداد افرادی که سر نزد آنها فاش میگردد اهمیتی ندارد و افشای اسرار بیماران نزد حتی یک شخص مسئولیت کیفری پزشک را به دنبال دارد.

این جرم جرمی عمدی است و مرتکب آن میبایت با علم به عمل خویش به اقدام به ارتکاب آن بنماید. فلذا در صورتی که این عمل به صورت  غیر عمدی و در نتیجه سهل انگاری و بی احتیاطی انجام پذیرد پزشک قابل تعقیب نیست.

واحد تحریریه گروه وکلای دادیار

Share